Publicaties

Geef ouderen niet meteen op

door Aagje van der Vossen- de Quay.

Door de medische vooruitgang worden ouderen ouder dan vroeger. We kunnen ze wel kwantiteit maar geen kwaliteit meer bieden. Kwaliteit is te duur, zorg wordt berekend in zorgminuten, tijd voor aandacht hoort bij het verleden.

De geestelijken hebben steeds grotere gemeenten en kennen hun gelovigen nauwelijks meer. De meeste huisartsen hebben weinig tijd voor regelmatige bezoeken. Ondertussen maken de ouderen veel rouwprocessen door : verlies van partner, gezondheid, zelfstandigheid, vrienden en soms ook van hun eigen kinderen. Ze zijn vaak somber omdat ze geen onderdeel meer uitmaken van een sociaal netwerk.

Momenteel is het onderwerp "voltooid leven" volop in het nieuws. Ik kom in mijn werk als stervensbegeleider (levenseindebegeleider) deze problematiek veel tegen. Door mijn verpleegkundige achtergrond, aangevuld met de 2-jarige opleiding stervensbegeleiding en jaren ervaring voel ik mij vertrouwd met de vragen die ontstaan op het einde van iemands leven. In mijn werk kom ik veel ouderen tegen die graag zouden willen sterven. Euthanasie is een van de onderwerpen waar ze zelf mee komen. Als ik een aantal keren met ze heb gesproken, blijkt in zeker driekwart van de gevallen dat ze lijden aan het gebrek aan levenskwaliteit.

Wel ben ik op zich voorstander van het initiatief van zelfbeschikking voor ouderen, mits een tussenstap wordt ingebouwd. Een filter die deze ultieme beslissing ook een zuivere beslissing doet zijn. Juist deze tussenstap is zo belangrijk om te kijken of er echt een doodswens is als gevolg van de voltooiing van het leven of dat er sprake is van eenzaamheid, depressie, je "teveel voelen".

De vraag die de basis vormt die als uitgangspunt zou moeten dienen om achter de moeilijke beslissing te kunnen gaan staan om hulp te bieden aan mensen met de wens om te sterven is deze: kan de wens om te sterven een andere wens camoufleren en hoe kom je hier achter? Dit kan door te luisteren naar het verhaal van de oudere.

Door tijd te investeren in zijn/haar levensgeschiedenis, lichamelijk en geestelijk welzijn, door te vragen naar het contact met de kinderen, huisarts, verzorging en door te signaleren of er een depressie zou kunnen zijn. Wist u dat er ouderen zijn die graag voor een bepaalde datum willen sterven omdat dat voor de kinderen beter zou zijn? Vakantietijd, kerstdagen verjaardagen. Als je het aan de kinderen voorlegt weten ze niet wat ze horen. Door ze met elkaar te laten praten, eventueel met begeleiding, blijkt dat dit veelal een gevoel is bij de oudere, het gevoel van "te veel zijn".

Verschillende keren heb ik meegemaakt dat een oudere euthanasie wenste. Omdat er geen sprake was van ondraaglijk lijden kon de arts niets doen. Meestal denken ze ook dat euthanasie een kwestie van een slaappilletje is en schrikken ze van de uitleg over wat er allemaal bij komt kijken. Als deze personen uiteindelijk op een natuurlijke wijze gingen sterven, soms door versterving, waren ze veelal blij dat ze deze zachte, palliatieve periode mochten meemaken. Een periode van warmte, aandacht, veel bezoek. "Dit is de mooiste tijd van mijn leven" is een zin die ik vaak heb gehoord.

Ik merk dat de wens tot sterven af kan nemen als er meer aandacht gegeven wordt aan de oudere. Deze aandacht verschilt natuurlijk. Voor de één is het het deelnemen aan een groepsactiviteit, bij de ander is een gesprek nodig met de kinderen.

Soms helpt het om de huisarts om een consult te vragen of om een vrijwilliger aan te vragen die wekelijks langskomt. De gesprekken die plaatsvinden waarbij hun wens om te sterven serieus wordt genomen maar die verder gaan dan deze vraag, dragen vaak al bij aan een verschuiving in de acute nood.

Ik vind het daarom ook van belang om te weten dat een oudere zijn/haar leven wel voltooid acht als het gaat om medische interventies. Iedere oudere krijgt de griepspuit zonder dat ze daarin een keuze kunnen maken. Ook operaties, opnames bij bijvoorbeeld longontstekingen, dotteringrepen en het toevoegen van medicijnen zijn peilmomenten in het leven van ouderen waar een keuze geboden zou kunnen worden. In de meest ideale situatie zou dit al bekend moeten zijn. Dit vraagt om gesprekken rondom wensen wat betreft het sterven die vervolgens vastgelegd moeten worden in een status en zorgdossier. Dit lijkt onethisch, maar het aantal stemmen op het initiatief van "voltooid leven" geeft aan dat er velen zijn die hierover een uitgesproken mening hebben. Laten we hierin in ieder geval openheid creëren.

Mijn pleidooi voor de tussenstap, het filter, is gebaseerd op ervaring in gesprekken met ouderen.

Als de wens om te sterven, na deze tussenstap en aandacht van betrokkenen, consistent is, ben ik voorstander van hulp bij het sterven.

Aagje van der Vossen-de Quay is stervensbegeleider en wordt ook geconsulteerd door mensen met een wens om te sterven. Zij geeft ook cursussen op dit gebied in Den Bosch, vanuit haar bedrijf Cummunis in Vught.

Bron: Geef ouderen niet meteen op - Brabants Dagblad - 17 februari 2010